سيد محمد عارف موسوى نژاد
54
سى و پنج عالم ( از عالمان تأثيرگذار افغانستان در سده اخير ) ( فارسى )
كه داشتند ، در شهرهاى مختلف افغانستان از انظار حكومت مصون ماندند . اما ده تن از اعضا ، شهيد و دو تن مفقود الاثر شدند . و چهارده تن از اعضاى رهبرى به مدت 15 سال در زندان مخوف ده مزنگ كابل زندانى شدند . حركت اصلاحگرايانه علامه بلخى با تشكيل حزب ارشاد اسلامى در شهر هرات ، ابعاد تازهاى به خود گرفت . از آنجا كه ميان شيعيان و اهل تسنن افغانستان اختلافات ديرينهاى وجود داشت . او با ارائهء راهكارهاى مناسب در برابر اين اختلافات محكم ايستاد . او در يكى از سخنرانىهاى خود در سال 1346 در نجف اشرف به اين نقش خود اشاره كرده است : « خطابهاى را كه پارسال در قندهار براى اصلاح شيعه و سنى [ ارائه ] دادم گفتم : برادران شيعه و سنى ، اگر باران باريد به زمين شيعه و سنى مىبارد و اگر خشكسالى آمد هر دوى شما گرسنه مىشويد . آمريكا دارد نزاع سياه و سفيد را حل مىكند . ما اين قدر كوچك شدهايم كه اول جنگ شيعه و سنى و از آن هم كه گذشت ، جنگ اسماعيلى و غير اسماعيلى را دامن مىزنند » ايشان درجاى ديگر مىگويد : « برادران شيعه و سنى امروز اگر ما و شما وحدت نداشته باشيم ، اين كشور توسط اجانب و دشمنان اسلام پارچه پارچه مىشود . هر قدرتى گوشهاى از آن را تسخير كرده و به سوى خود و خاك خود ملحق مىكند » . شهيد سيد اسماعيل بلخى براى آغاز حركت سياسى خود در روز نوروز سال 1329 ش ، قيامى را با همكارى بعضى از گروهها و احزاب و اقشار جامعه راه اندازى كرد . هدف از اين قيام ، سرنگونى حكومت ظاهرشاه و برپايى حكومت اسلامى با مشاركت همهء مذاهب و اقوام بود . متأسفانه اين قيام با خيانت دو نفر از اعضاى حزب ارشاد ( عوامل نفوذى دربار ) ناكام ماند . پس از اين اقدام ، اعضاى برجستهء حزب ارشاد و رهبران اصلى قيام در كوتاه ترين زمان دستگير و به زندان ده مزنگ منتقل شدند . با سركوب اين قيام توسط حاكميت وقت ، مرحلهء جديدى از دوران تاريك استبداد در افغانستان آغاز شد .